तो शिक्षण संपन्नतेचा शुभारंभ ठरेल – eNavakal
रविवार विशेष

तो शिक्षण संपन्नतेचा शुभारंभ ठरेल

लक्ष्मीकांत जोशी –  शिक्षण हे जगण्याचे केवळ माध्यम आहे. सुदृढ समाजव्यवस्थेचे सर्वोत्कृष्ट साधन आहे. याबाबत गांभिर्याने विचारमंथन झाले पाहिजे. सव्वाशे कोटी लोकसंख्या असलेल्या भारतामध्ये चाळीस टक्क्यापेक्षा जास्त लोक निरक्षर राहात असतील तर ते जीवन जगण्याचे माध्यमही नाही. आणि समाजव्यवस्थेच्या सुदृढतेचे साधनही नाही असे म्हणावे लागते. अलिकडेच केंद्रीय मनुष्यबळ मंत्रालयाने संपूर्ण देशात पहिली ते बारावीपर्यंतचे शिक्षण मोफत म्हणजेच निःशुल्क उपलब्ध करून देण्याचा विचार बोलून दाखवला आहे या बातमीकडेसुध्दा अनेकांचे फारसे लक्ष गेले नाही. शिक्षण क्षेत्रातही याबाबत कोणतीही चर्चा किंवा प्रतिक्रिया ऐकवली नाही. खरे तर भारतासारख्या विविधतापूर्ण देशामध्ये बारावीपर्यंतचे शिक्षण निःशुल्क उपलब्ध करून देण्याचा विचार व्यक्त होऊ शकतो. ही गोष्टच अतिशय मुलभूत स्वरुपाची ठरते. जगातल्या विकसित किंवा प्रगत देशांचा अभ्यास केल्यानंतर त्यांच्या सक्षम समाजव्यवस्थेचे रहस्य उत्तम आणि दर्जेदार शिक्षणव्यवस्थेत दडले असल्याचे लक्षात येते. शिवाय शंभर टक्के साक्षरता हे तिथल्या विकासोत्सुक समाजमनाचे सशक्त साधन असल्याचे मान्य करावे लागते. केवळ नोकरी उद्योगव्यवसाय करियर, इतक्या मर्यादित अर्थाने शिक्षणाकडे पाहिले गेले. म्हणून ते सामाजिक उन्नतीचे अनिवार्य साधन न ठरता त्याकडे पोट भरण्याचे माध्यम म्हणूनच बघितले गेले. जगातील महासत्ता होण्याचा ध्यास घेतलेल्या भारतात निरक्षरांचे प्रमाण चाळीस टक्क्यांच्या जवळपास असेल तर आपल्या शैक्षणिक नैतिक मूल्यांबाबतच प्रश्नचिन्ह उभे राहाते. अशा विरोधाभास असलेल्या परिस्थितीत जर केंद्र सरकार पहिली ते बारावीपर्यंत का होईना परंतु प्राथमिक, माध्यमिक आणि उच्चमाध्यमिक शिक्षणाचे दरवाजे सर्वांना निःशुल्कपणे उघडले जाणार असतील तर ही गोष्ट भारतातील शिक्षण संपन्नतेच्या दिशेने झालेला निर्णायक शुभारंभ ठरतो. म्हणून दुर्लक्षित झालेली ही गोष्ट सर्वांनी गांभिर्याने लक्षात घेतली पाहिजे. नेहमीच समाजाच्या विकासासाठी छाती पिटणार्‍यांनी किंवा शिक्षण क्षेत्रातील दूरावस्थेसंदर्भात नेहमीच गळा काढणार्‍यांनी याबाबत चर्चा घडवून आणल्या पाहिजेत. केंद्रीय मनुष्यबळ मंत्रालयाने व्यक्त केलेला हा विचार शक्य तेवढ्या लवकर कृतीत आणण्यासाठी तितकाच वैचारिक दबाव निर्माण केला पाहिजे. शिक्षण क्षेत्रातील या मुलभूत स्थित्यंतराची दखलही घेतली जाणार नसेल तर एकूण या क्षेत्राविषयीची अनास्था आणि त्यात घुसलेल्या व्यापारीपणाचे ते निदर्शक ठरेल. आज देशातील गरीबी , बेरोजगारी, भ्रष्टाचार या सर्व गोष्टींचा एकत्रितपणे विचार केला तर सशक्त शिक्षणाचा अभाव हे त्याचे महत्वाचे कारण असल्याचे लक्षात येईल. चाळीस टक्के लोक दारिद्य्र रेषेखाली राहातात तितक्याच लोकांना धड शंभररुपयेसुध्दा रोज मिळत नाहीत. या सगळ्या गरीबी आणि बेरोजगारी आणि भांडवलाच्या जीवावर समाजातले अनेक घटक आपली दुकानदारी चालवतात भ्रष्टाचार हा शिष्टाचार असल्याचे चित्र निर्माण करण्यापर्यंत त्यांची मजल जाते. आणि एवढ्या मोठ्या समाजव्यवस्थेतल्या चाळीस टक्के घटकाला एका विशिष्ट चक्रव्यूहात अडकवून ठेवण्यात संबंधितांना यश येते. आज केवळ दैवदुर्विलास नाही. तर स्वातंत्र्याच्या सत्तर वर्षानंतरही शिक्षणासारख्या मूलभूत तत्वाची आपणच केलेली घोर वंचना ठरते. कारण शिक्षणाकडे सशक्त सामाजिक व्यवस्थेचे साधन म्हणून कधी पाहिलेच गेले नाही. शिका आणि पैसे कमवा. शिका आणि नोकर्‍या करा. एवढाच उदघोष होत राहिला. त्यातूनच मग या तत्वाचे तितकेच व्रतस्थ आचरण करणार्‍या संस्थांऐवजी त्याचा बाजार भरवून डिगर्‍या विकणारी विद्यापीठे आणि महाविद्यालये थाटली गेली. अशांसाठी शिक्षण हे पैसे मिळवण्याचे माध्यम झाले. समाजव्यवस्था किंवा शिक्षणाचे व्रत टिकवले गेले पाहिजे. याचे भानसुध्दा बाळगले गेले नाही. या स्वार्थी मनोवृत्तीमुळेच ज्यावेळेला शिक्षण मोफत उपलब्ध करून देण्याची सरकारी घोषणा होते त्यावेळी ती तितक्याच स्वार्थीपणाने दुर्लक्षित केली जाते. उलट हा निर्णय प्रत्यक्षात येणार नाही. असाच प्रयत्न होण्याची शक्यताही वाटू लागते कारण आज देशभरात विनाअनुदानाच्या तत्वावर लाखो शिक्षण संस्था चालतात. आणि गरजू विद्यार्थी आणि पालकांकडून करोडो रुपयांची लूट केली जाते. उच्चशिक्षणासाठी लागणारा खर्च हा तर आणखी स्वतंत्र विषय आहे. परंतु आज प्रि नर्सरी किंवा नर्सरीसारख्या वर्गांसाठीसुध्दा वर्षाची लाख लाख रुपये फी घेतली जाते. अलिकडे तर आंतरराष्ट्रीय किंवा ग्लोबल शिक्षण संस्थेचे आमिष दाखवून अव्वाच्या सव्वा शुल्क ओरबाडले जाते.  एकीकडे शिक्षण ही मूलभूत गरज असताना हे शिक्षण सहजपणे उपलब्ध होणार नाही असे कारस्थानी प्रकार होताना दिसतात. जगण्याचे ते महत्वपूर्ण साधन ठरण्याऐवजी जगू इच्छिणार्‍यांचे शिक्षणातून जर शोषण करण्याचे कारस्थान आपल्याला पाहायला मिळते. या सर्व पार्श्वभूमीवर पहिली ते बारावी पर्यंतचे शिक्षण मोफत देण्याचे पाऊल पडत असेल तर त्याच्याइतके शैक्षणिक क्षेत्रातले सर्वात मोठे सीमोल्लंघनच ठरते. हा निर्णय प्रत्यक्षात आला. तर देशातल्या कोट्यवधी लोकांना आपल्या शिक्षणाची तहान सहजपणे भागवता येईल. ज्या काळात शिक्षणाची पायाभरणी होत असते. त्या काळात पालकांवर पडणारा आर्थिक ताण कमी होईल. आणि आपणही उच्चशिक्षण प्राप्त करू शकतो. असे आश्वासन त्यांना या मोफत शिक्षण धोरणातून त्यांना प्राप्त करता येऊ शकेल. म्हणूनच शिक्षण तज्ञांनी केंद्रीय मनुष्यबळ मंत्रालयाच्या या विचारांचे स्वागत केले पाहिजे. समाजासाठी ते कसे उपयुक्त आहे हे सरकारला पटवून दिले पाहिजे आणि असे येऊ घातलेले धोरण हाणून पाडण्याचा कटही उधळून लावला पाहिजे. महात्मा गांधी , रविंद्रनाथ टागोर, स्वामी विवेकानंद योगी अरविंद अशा कितीतरी महानुभवांनी शिक्षणाचे महत्व आपापल्या परीने विषद केलेले आहे. समाजातल्या तळागाळापर्यंत शिक्षणाचा हक्क राबवता आला पाहिजे. सर्वशिक्षा अभियान किंवा शिक्षणाचे सार्वत्रिकीकरण अशा निर्णयांमधूनच प्रत्यक्ष कृतीत येऊ शकेल.

Sharing is caring!

You may also like

Read More

post-image
आघाडीच्या बातम्या महाराष्ट्र राजकीय

देवेंद्र फडणवीसच पुन्हा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होणार – अमित शहा

मुंबई – भारतीय जनता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष व केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा आज मुंबईच्या दौऱ्यावर आहेत. यावेळी जनतेशी संवाद साधताना त्यांनी भाजपच्या मुख्यमंत्रिपदाच्या चेहऱ्यावर शिक्कामोर्तब केला. देवेंद्र...
Read More
post-image
आघाडीच्या बातम्या मनोरंजन

‘तुमच्याकडे काही काम नसेल तर मीम्स बनवा’, सोनाक्षीचे ट्रोलर्सना उत्तर

मुंबई – कौन बनेगा करोडपती -11 मध्ये दिलेल्या रामायण या पौराणिक कथेतील प्रश्‍नावरील उत्तरामुळे अभिनेत्री सोनाक्षी सिन्हा हिला सोशल मीडियावर प्रचंड ट्रोल व्हावे लागत...
Read More
post-image
लेख

व्हिएतनाम युद्धाविरोधात उभी राहिलेली अमेरिकेची आघाडीची अभिनेत्री जेन फोंडा

साठ-सत्तरच्या दशकातील अमेरिकेची आघाडीची, सुप्रसिद्ध, नामवंत अभिनेत्री जेन फोंडा एका वेगळ्याच कारणासाठी सगळ्या जगभर ओळखली जाते आणि अमेरिकेतील लाखो लोकांकडून तिच्यावर आजही प्रखर टीका...
Read More
post-image
देश

एव्हरेस्ट सर करणाऱ्या पहिल्या महिलेला गुगलची मानवंदना

नवी दिल्ली – जगप्रसिद्ध गिर्यारोहक आणि माउंट एव्हरेस्ट सर करणाऱ्या पहिल्या महिला जुन्को ताबेई यांची आज 80वी जयंती आहे. यानिमित्ताने गुगलने खास डूडल तयार...
Read More